Onderzoek - ontwikkeling en innovatie

Vier nieuwe KIC-projecten moeten Nederlandse hightech- en energiesector minder kwetsbaar maken

Onderzoekers van de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) hebben via het Kennis- en Innovatieconvenant (KIC) van NWO financiering binnengehaald voor vier onderzoeksprojecten. De consortia, waaraan ook industriële zwaargewichten als ASML, Airbus en Prodrive deelnemen, richten zich op twee speerpunten: het ontwerpen van ultraprecieze optomechatronische systemen en het terugdringen van kritieke grondstoffen in de energietransitie.

(Afbeelding TU Eindhoven)

De toekenningen zijn verdeeld over twee specifieke NWO-calls. Binnen de call Systeemontwerp in mechatronica en optomechatronica treden TU/e-onderzoekers Theo Hofman en Lennino Cacace (beiden verbonden aan de groep Control Systems Technology) op als hoofdaanvrager. In de call Minder kritieke grondstoffen in de energietransitie leidt Doga Ceylan (Electrical Engineering) een project, terwijl Adriana Creatore (Applied Physics and Science Education) als mede-aanvrager optreedt in een project onder leiding van energie-instituut DIFFER.

Versnelling en stabiliteit in optomechatronica
In de moderne optomechatronica – waar mechanica, regeltechniek en optica samenkomen voor toepassingen in onder meer de halfgeleiderindustrie en satellietcommunicatie – lopen conventionele ontwerpmethoden steeds vaker tegen hun fysieke grenzen aan. Twee nieuwe projecten moeten hier doorbraken forceren.

AI-gestuurde systeemarchitectuur (MOSAICS)
Het ontwerp van complexe hightechsystemen is vaak een tijdrovend en iteratief proces. Onder leiding van Theo Hofman onderzoekt het project MOSAICS (Mechatronic Optimization of the System Architecture: from Idea to Controlled Solution) hoe kunstmatige intelligentie en geavanceerde multiphysics-simulaties het ontwikkelproces kunnen versnellen. Het doel is om vanaf de conceptfase direct tot een geoptimaliseerde en regelbare systeemarchitectuur te komen, wat de time-to-market verkort en de betrouwbaarheid verhoogt.
De ontwikkelde methodiek wordt in de praktijk gevalideerd aan de hand van twee veeleisende use cases: lasercommunicatieterminals voor drones en lithografische waferscanners. In het project werken TU/e-onderzoekers Ron de Bruijn en Pascal Etman samen met de TU Delft. Naast vijf promovendi (drie in Eindhoven, twee in Delft) zijn onder meer ASML, Airbus en TNO als cofinanciers aangesloten.

Drift elimineren op nanoniveau (PicoDrift)
Wafersteppers en andere precisie-instrumenten vereisen een positioneringsnauwkeurigheid tot op enkele nanometers. Op die schaal vormen minieme verschuivingen in mechanische en gelijmde verbindingen – zogeheten micro-slip en kruip – een groot struikelblok.
Met het project PicoDrift (Ultra-Stable Interface design for Next-Generation Opto-Mechatronic Systems) wil hoofdaanvrager Lennino Cacace deze ongewenste verplaatsingen fundamenteel doorgronden en voorspelbaar maken. Het consortium, waarin ook de TU/e-onderzoekers Ron de Bruijn, Frederik Van Loock, Lambèrt van Breemen en Olaf van der Sluis participeren, werkt aan concrete ontwerprichtlijnen voor ultrastabiele interfaces. Industriële partners zoals ASML, TNO en Prodrive Technologies financieren het onderzoek mee.

Minder afhankelijkheid van schaarse materialen
Naast precisietechnologie zet de TU/e stevig in op strategische autonomie binnen de energietransitie. Door geopolitieke spanningen en dreigende tekorten is het cruciaal om de afhankelijkheid van kritieke grondstoffen (Critical Raw Materials, CRM) te verkleinen.

Windturbines zonder zeldzame aardmetalen (REWIND-CRM)
Moderne offshore windturbines leunen zwaar op permanente magneten die zeldzame aardmetalen zoals neodymium en dysprosium bevatten. Het project REWIND-CRM (REsilient WIND energy systems through Critical Raw Material reduction), geleid door Doga Ceylan samen met Mitrofan Curti en Francesca Grazian, ontwikkelt alternatieve windturbine-aandrijvingen.
Door nieuwe generatortopologieën te combineren met geavanceerde vermogenselektronica en duurzame materialen, willen de onderzoekers het gebruik van zeldzame aardmetalen drastisch terugdringen zonder in te leveren op rendement of betrouwbaarheid. Het consortium werkt samen met de TU Delft en zes industriële partners om de technologie onder realistische condities te testen.

Efficiëntere PEM-elektrolysers (SHIELD-PEM)
Voor de grootschalige productie van groene waterstof zijn PEM-elektrolysers (Proton Exchange Membrane) onmisbaar. Deze systemen vereisen momenteel echter aanzienlijke hoeveelheden schaarse en kostbare metalen, waaronder iridium, platina, goud en titanium.
Binnen het project SHIELD-PEM (Sustainable Hydrogen production by Integrated, Low CRM Engineering & Design for PEM water electrolysis) werkt Adriana Creatore samen met penvoerder DIFFER aan een fundamenteel herontwerp van de elektrolyser-architectuur. Door poreuze transportlagen, katalytische coatings en membranen op nanoschaal te optimaliseren, moet de benodigde hoeveelheid edelmetalen omlaag, terwijl de levensduur en efficiëntie behouden blijven.


Meer nieuws over Onderzoek - ontwikkeling en innovatie