(Of: “Hoe de ondergang van de Bismarck als voorbeeld kan dienen”)
Heeft u dat ook wel eens, dat u naar een programma kijkt en denkt: waar gaat dit over? Dit overkwam mij kortgeleden toen ik naar een commentaar keek over het bezoek van de Chinese president Xi aan Trump, eind september. Volgens de commentator, in dit geval Phil Moorhouse van “A different bias”, heeft Xi op een ‘elegante maar vooral intelligente’ manier Trump in zijn eigen Witte Huis beledigd door te waarschuwen dat de VS en China het gevaar lopen in de Thucydides-val te lopen. Wat is dan die Thucydides-val dacht ik, nog nooit van gehoord. Thucydides was een Atheense generaal die ooit Sparta versloeg in het oude Griekenland.
De term Thucydides-val is in 1980 bedacht door een Amerikaanse docent aan het Naval War College om het mogelijke oorlogsgevaar van de koude oorlog, gezien in het licht van de geschiedenis, te beschrijven.
Kort gezegd komt het erop neer dat in de geschiedenis gebleken is dat zodra er een opkomende macht (China) verschijnt en een bestaande (vaak al in verval zijnde) macht (de VS) tegemoet treedt dit in de meeste gevallen in oorlog uitmondt.
In een onderzoek vanaf 1500 tot heden van 16 voorbeelden is het in vier van deze gevallen niet op een oorlog uitgelopen. De reden hiervoor lijkt intensief overleg tussen de beide partijen te zijn.
In alle gevallen gaat het, naast economisch overwicht, vooral ook om de technologische voorsprong die zo een overwicht mogelijk maakt.
Het is nu juist Xi’s opmerking, met een referentie naar de Thucydides-val, om vooral in goed overleg te blijven die, juist door deze referentie, voor Trump eigenlijk een enorme belediging is. In plaats dat Amerika met zijn MAGA-beweging sterker en sterker wordt refereert Xi juist aan een verval van het economische- en technische overwicht van de VS.
Erg interessant is dat wij, als Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, ons in de 17de eeuw ook in een vergelijkbare situatie bevonden. Wij waren toen de supermacht van de wereld met de technologisch meest geavanceerde schepen en scheepsbouw methodes ter wereld met als uitdager Engeland.
Kijken we naar de situatie vandaag dan zien we dat Nederland met ASML de technologie supermacht is op het gebied van IC-productiemachines met als enige uitdager China, lithografie ondernemingen in de VS en Japan lijken zich bij deze realiteit te hebben neergelegd.
Komen wij hiermee in eenzelfde schuitje te zitten als de Amerikanen? Op dit moment nog niet, denk ik. Nederland wil graag de nieuwste machines aan China verkopen, tenslotte levert dit geld op. Toch gaat er een moment komen dat China zijn ogen richt, niet alleen op Nederland, maar op heel Europa.
De reden hiervoor ligt weer in de VS. Waar Trump in een razend tempo bezig is om de bestaande overleg- en rechtsstructuren te vernietigen en alles transactioneel bekijkt verliezen de VS in rap tempo het vertrouwen van andere landen in de wereld. Elk land of blok zoekt nu een positie van waaruit het veilig kan opereren.
Twee duidelijke voorbeelden hiervan zijn te vinden in de houding van de wereld naar Engeland in het midden van de 19de eeuw en Duitsland tijdens de Otto von Bismarck periode. Beide landen waren erg machtig zolang deze slechts tegenover kleinere uitdagers stonden, maar vanaf het moment dat deze zich verenigden was het afgelopen.
Een treffend (technologie) voorbeeld is het slagschip de Bismarck dat door Nazi Duitsland vanaf 1940 dienstdeed. Op dat moment onmiskenbaar het technologisch grootste en meest geavanceerde slagschip ter wereld.
Toch heeft zijn eerste inzet in mei 1941 niet langer dan 8 dagen geduurd. Alhoewel superieur in slagkracht en nauwkeurigheid was het juist de gecombineerde inzet van de Engelse marine met schepen en vliegtuigen die na acht dagen jacht de Bismarck tot de ondergang bracht.
Het lijkt erop dat de Thucydides-val eigenlijk breder toepasbaar is dan alleen voor supermachten. Om te voorkomen dat je in deze val trapt zijn de nodige intelligentie en diplomatie onontbeerlijk.
Kennelijk zijn deze, in ieder geval gedeeltelijk, bij Xi aanwezig, nu de Amerikanen nog……
