Column & Opinie Kees Groeneveld

Over Kees Groeneveld

Onafhankelijk expert technologie, marketing en maatschappij.

Licht na het algoritme

Ruimte en tijd kunnen we meten, maar ze bestaan niet, leerde ik recent van Heino Falcke. De Nijmeegse hoogleraar van Duitse komaf was één van de leidende wetenschappers die recent voor het eerst ooit een zwart gat in het heelal fotografeerden. In zijn boek ‘Licht in het duister' legt hij het uit.

In het universum kunnen we tijd en ruimte meten omdat we de snelheid van licht kennen. Licht, dat blijkt de bron van alles te zijn. Zonder licht geen leven, weten we allemaal. Hoe verregaand bepalend licht is voor alles wat ontstaat, bestaat en vergaat, alles wat energie is, daarvan kom je onder de indruk als je Falcke’s boek leest.
We zijn gewend om de geschiedenis in te delen in tijdperken. De ijstijd, het stenen tijdperk, de bronstijd, de ijzertijd, de industriële revolutie, the digital era, de combinatie van materie en technologie bepaalt de namen. Een tijdsduider als Yuval Noah Harari kwam, tegelijk met veel anderen, tot de gedachte dat alles algoritme is, heel ons bestaan. De hele biosfeer, alle leven zou algoritme zijn. Het bestaan van een ‘ziel’ past daar niet in. Ok, we weten dat ‘bewustzijn’ bestaat en nog niet wat dat eigenlijk precies is, gaf Harari toe.
Sommigen van ons werden er een beetje bang van. Bang dat algoritmes de mens te machtig zouden worden, zoals eerder machines, robots en nu kunstmatige intelligentie. De mens brengt een monster voort. Dat mag een waarheid heten, maar zeker geen absolute. Dankzij menselijke bedenksels, de wiskunde, leren we de veel verdergaande macht en kracht van licht, product van de schepping!
Na de elektronica en nanotechnologie, is de fotonica nu onweerstaanbaar in opkomst. Overal in onze technologie is licht de bepalende factor aan het worden. Sinds Anthony van Leeuwenhoek was dat eigenlijk al zo. We hadden het alleen niet erg in de gaten. De elektronica kon groot en bepalend worden dankzij microscopie en fotolithografie. De betekenis van licht bleef lang in de schaduwwereld van enabling technology. Nu wordt helder dat het niet alleen de drager van alle informatie en energie is, maar zelfs de ultieme bron van dat alles!
Het boek van Heino Falcke is ultiem leesvoer voor de decembermaand, in elk geval op het noordelijk halfrond van onze aarde. De strijd tussen licht en donker raakt het wezen van ons bestaan. Geen leven en geen materie zonder licht. In het zwarte gat verdwijnt alles. Hoewel, gek genoeg, zwarte gaten ook van alles blijken uit te braken, licht! Dat we van dat alles steeds meer weten en er dus ook steeds meer vragen over naar boven komen, dat danken we aan menselijke bedenksels als logaritmes.
Hoe eindeloos mooi is dat allemaal gemaakt, hoe geweldig is het om met technologie bezig te zijn. En goed dat we onszelf als mensen iedere keer weer leren relativeren, door de dingen die groter zijn dan wij kunnen bedenken.