Waarom staat het nieuws bol van het slechte nieuws? Het antwoord op deze vraag hoorde ik onlangs in het VPRO-programma Tegenlicht en het bleek verrassend simpel te zijn. Slecht nieuws is voor ons van levensbelang. Deze wonderlijke eigenschap is overgehouden uit de begintijd van de mens. Goed nieuws was prettig, maar als je slecht nieuws niet gehoord had, dan zou dat wel eens kunnen betekenen dat je ook opgegeten werd.
Door deze eigenschap laten we ons meer door slecht nieuws leiden en wentelen we ons in de ellende terwijl dat helemaal niet nodig is. Er is zelfs voldoende goed nieuws – nieuws dat aangeeft dat de crisis ooit eens eindigt en dat er dan voor iedereen voldoende eerste levensbehoeften zijn. We leven dan in een wereld waar energie (bijna) gratis is omdat zonnecellen haast niets meer kosten. Het omzetten van zeewater in zoet water om hiermee in de Sahara, waar voldoende zonlicht is, grote hoeveelheden groente te gaan verbouwen, is dan reëel geworden.
Wie nu denkt dat dit een toekomst is die ver weg ligt, heeft het mis. De technologie is beschikbaar en het ligt alleen aan ons om aan het werk te gaan. Transitiehoogleraar Jan Rotmans is van mening dat we alleen een aantal dwarsdenkers, friskijkers en kantelaars nodig hebben – mensen die juist de crisis zien als uitgangspunt om alles anders te gaan doen. Volgens Jan Rotmans moet in feite de huidige economische structuur op de schop. Voor hem zijn het juist de grote bedrijven met hun managers in hun ivoren torens die het probleem zijn. In het genoemde TV-programma noemde hij de opzet van de zorgverlener Buurtzorg als voorbeeld van een bedrijf met de structuur van de toekomst. Bij deze zorgverlener zijn er geen managers meer en kent men alleen kleine, zelfstandige teams die zelf al het werk doen en daarmee ook zelf verantwoordelijk zijn – een systeem dat werkt, zoals ik zelf onlangs heb mogen ervaren bij de organisatie rond de thuiszorg voor mijn schoonmoeder.
Een wereld zonder stropdassenmanagers en alleen maar kantelaars lijkt mij heerlijk. Weg bonussen, optiebeurzen, woekerpolissen en al die andere pluk- en graaisystemen van de huidige maatschappij. Van dat systeem mogen we alleen het bescheiden ‘kantelen’ op vrijdagmiddag over houden.
