Wij geloven in technologie. Na tientallen jaren werken voor de technologiebranches kun je verwachten dat ik dat zal be-amen . En inderdaad als je mij vraagt, denk je dat technologie bij kan dragen aan het maatschappelijk welzijn van de mens en de mensheid, dan denk ik dat het zo is. Maar ‘geloven in'....De Heidelbergse Catechismus geeft een helder, op de Bijbel gebaseerde definitie van geloof: ‘zeker weten en vast vertrouwen'. Twee elementen die samen bepalen wat geloven is.
Ja maar, dan geloof ik echt niet in technologie. Ik weet uit ervaring wel dat technologie soms kan helpen iets op te lossen, makkelijker te maken. Maar ik weet echt niet zeker dat het altijd zo werkt. Sterker nog, de ervaring leert dat technologie soms averechts werkt. De introductie van tanks, vliegtuigen, bommen en granaten zorgde niet voor minder doden, integendeel. En een ‘vast vertrouwen’? Dat heeft te maken met emotie, wederzijds commitment, waar je op kunt rekenen als je het niet meer ziet zitten. Het woord ‘liefde’ hoort daar zelfs bij. Nu kunnen mensen soms heel verliefd worden op een technologisch product, een auto, sommigen zelfs op een prachtige robot. Maar ‘vertrouwen’. Ja , je kunt er op vertrouwen dat die robot niet liegt, tenzij je hem programmeert om te liegen. Je weet zeker dat hij betrouwbaar is, in de zin dat hij opereert zoals hij is gemaakt. Dat is betrouwbaarder dan een mens. Maar op een dag is hij stuk en dat is echt iets anders dan overleden. Vertrouwen is uiteindelijk metafysisch. Dat gaat ook de mens als zodanig te boven.
Als mensen heel erg bezig zijn met proberen te geloven, dan wordt dat snel religieus. Dat wil zeggen een vorm van zingeving die de mens zoekt en bedenkt. Zo kan technologie heilig worden verklaard. Godsdienst is iets anders. God dienen wil zeggen dat je de zin niet in jezelf zoekt, maar buiten jezelf, buiten de mensheid. Dat kan dus technologie niet zijn. Technologie is door de mens bedacht.
Soms zien we verschijnselen, menselijk gedrag, opvattingen die ongemerkt en waarschijnlijk onbedoeld, technologie een religieuze lading geven en soms zelfs sektarische elementen ontwikkelt. Even wikipedia: een sekte is een geloofsgemeenschap met opvattingen en gebruiken die zich onderscheiden van overige geloofsgemeenschappen die behoren tot dezelfde stroming als de sekte. Sekten zijn vaak gesticht door een charismatische leider met een nieuwe leer of openbaring.
Binnen de technologie en de wetenschap zie je dergelijke elementen soms opduiken in discussies tussen universiteiten en hoogleraren of over standaarden of over cyber security en data integriteit. Bij discussies over de toepasbaarheid van economische theorieën slaat het vaak toe.
In de bètahoek speelt het rond ‘singularity’. Kurzweil heeft veel trekken van de charismatische leider. De ‘nieuwe leer’ is complex en tegelijk simpel en elegant als een openbaring. De vestiging van de eerste ‘Singularity Univeristy’ buiten de Verenigde Staten, bakermat van sektevorming en verspreiding, is bedoeld om het de boodschap uit te dragen, de geloofsgemeenschap uit te breiden over Europa en de wereld. De leer belooft ook een eindeloze, intrigerende toekomst. Maar alles is, net als het evolutiegeloof, volledig gebaseerd op menselijke gedachten en waarnemingen in een beperkt tijdframe, vanuit de gedachte ‘als alles zo blijft gaan als we qua gegevens uit het verleden die we nu tot onze beschikking hebben dan….‘ Het is de klassieke fout van de mens die zichzelf en zijn tijd tot norm neemt.
Technologie is mooi, goed, fascinerend. Kunst en voedsel en liefde zijn minstens zo belangrijk, alleen al om te overleven. En we weten wat er mis kan gaan als we normale levensbehoeften ‘heilig’ gaan verklaren.
O ja, we weten ook dat sektarisme een omgeving biedt die charlatans en fanatici aantrekt.
