Er is iets gaande. De trends in de technologiebranches zijn anders dan anders. De elektronicabranche doet het best aardig, maar de sinus is opeens weg. Jaren en jaren was de golfbeweging voorspelbaar en er zou nu weer een hausse moeten zijn. De groei in de elektronica loopt altijd vóór op de andere branches.
Nu gebeurt er iets geks. De branche Industriële Automatisering neemt het voortouw. Sinds de tachtiger jaren van de vorige eeuw groeide die branche jaar op jaar ongeveer acht tot tien procent. Het Porteriaanse chemische complex in de Botlek/Europoort regio werd toen gebouwd. Na de milleniumhype stortte de groei in. Ongeveer vijfentwintig procent van de markt verdampte. Was wel een beetje voorspeld. De grote projecten waren immers ‘af’. Maar nu, na de recessie van 2008/2009 is opeens de chemie booming. In januari even letterlijk in Moerdijk, maar verder gelukkig vooral in termen van omzetgroei. En er worden voortdurend investeringen aangekondigd op de tweede Maasvlakte. Het eerste kwartaal van 2011 was er weer een forse groei te zien in de cijfers van de branche industriële automatisering, volgend op het herstel in 2010.
Economisch is de chemie natuurlijk altijd sinds de Tweede Wereldoorlog het topgebied van Nederland geweest. De in vele opzichten en om begrijpelijke redenen ‘stille’ sector is vrij plotseling nu weer enorm in beweging. Maatschappelijk is er veel te winnen en te verliezen in de chemische industrie. Het topteam onder voorzitterschap van oud-Shellman en Eerste Kamerlid Rein Willems, lijkt het goed op te pakken. De uitdaging ligt in de verduurzaming, bioficering van de processen. De beloftes komen van de technologische ontwikkelingen van onze branches, gevoed door de enablers uit de elektronica en de biotechnologie en in het verlengde, de microsysteemtechnologie.
Bottleneck is de stap naar procestechnologie. We zaten kort geleden met een hele stevige groep uit de procesindustrie bij elkaar in een strategische discussie. De proceswereld is de hele meet- en regeltechniek uit het oog verloren en visa versa. De ceo’s van de chemische bedrijven zien hun productie als ‘black box’. En de ‘control’mensen kijken alleen nog naar de mechatronica, misschien omdat ze daar meer worden erkend en gewaardeerd.
“Onze procestechnologen moeten Process System Engineering gaan doen”, sprak DSM-er Alex van Delft. De mensen van Dow, Shell, Unilever en FrieslandCampina knikten heftig. “We willen meer buiten de deur kunnen laten doen als het gaat om meet- en regeltechniek, maar dan moeten we wel zorgen dat de leveranciers heldere vragen krijgen.” Uiteindelijk gaat het er natuurlijk ook om dat er betaald wordt, dat deskundigheid en verantwoordelijkheid voor goed werkende en veilig opererende processen wordt gehonoreerd. Als ons dat niet lukt, als de uurtarieven niet een stukje omhoog gaan, dan lukt het helemaal niet meer om de juiste mensen te krijgen en te houden.
Hoopvol is dat het topteam chemie zegt dat de bedrijven in deze sector zelf beurzen willen gaan instellen voor studenten. Hoopvol is het dat een Amerikaanse ceo van een multinational zich afvraagt hoe het komt dat in zijn Nederlandse vestiging cruciale technologen vertrekken naar een andere firma. In Europoort is een slag om talent gaande. Laat het alsjeblieft doordringen in Den Haag. Intussen gaan wij gewoon verder met het werken aan de ‘mindset’, het helder maken van de ‘sense of urgency’ in de keten van procestechnologie, automatisering en de boardroom van de procesindustrie. Er is enorm veel te winnen. De positie van Nederland wordt er bepaald niet slechter op. Maar we moeten de kansen wel pakken. De overheid kan misschien niet zo heel veel, zeker niet nu ze met lege zakken staat en ook nog de Grieken te eten moet geven.
Hoewel, via de ‘normale’ budgetten van onderwijs en academisch onderzoek is er heel veel mogelijk. Laten we daar maar eens beginnen. Prachtig dat er een hogeschool meedeed in de strategische discussie, de HAN is misschien nu nog koning in het land der blinden. De TU Delft en de Universiteit van Eindhoven zijn de laatsten die, met moeite, nog groepen in leven houden voor process control en process systems engineering. Daar moet toch simpel een verandering in zijn aan te brengen als je ziet welke economische multiplier er nu achter zit.
Hoopvol is het dat beide universiteiten werk maken van procesintensificatie. Professor Volker Hessel heeft Duitsland definitief ingeruild voor voltijds werk in Eindhoven. Zeker, we zullen het voor een belangrijk deel moeten hebben van niet- Nederlanders, maar we hebben het ook over een internationale spilfunctie van de Rotterdam/Antwerpen regio. Geen autistische slimmerikken die naïef zelfgenoegzaam worden als een Amerikaan ze paait door te zeggen dat ze de slimsten van de klas zijn. Met een open mind en de voeten in de klei om ons heen kijken waar de grondstoffen vandaan komen, waar de eindproducten en halffabrikaten nodig zijn en hoe we met efficiënte, veilige processen producten kunnen maken uit biologische grondstoffen.
We hebben de nerds er natuurlijk hard bij nodig, het kunnen en moeten de enablers zijn. Ze weten het misschien zelf nog niet en hun toekomstige klanten ook niet. Koppelen dus die handel. Als de markt gek gaat doen, dan is er iets te winnen, te verdienen zelfs.
