Stel je voor dat de grondstoffen voor het maken van mobieltjes op raken. Als dat er geen koper en geen ferriet meer is, waar blijven we dan met onze elektronica-industrie? In de meeste industriële sectoren denkt men liever niet te veel na over dergelijke vragen. De ‘Club van Rome' begon er over in 1968. Hun doemscenario's kwamen niet uit, maar toch....
Lange tijd heette het ‘milieuactivisme’, de ‘geitenwollensokken’-beweging. Nu hebben we het steeds over ‘duurzaamheid’. Er worden ‘incentives’ bedacht, belastingvoordelen. Er worden dwangmaatregelen opgelegd, wetten en sancties. Maar hoe werkt het eigenlijk echt? Het dilemma van de Hummer en de Prius is legendarisch geworden. Extra hoge belasting op een zware bezineslurper en belastingvoordeel voor een hybride auto en dan verschijnen er opeens publicaties waarin wordt berekend dat de Prius nog schadelijker is voor milieu en grondstoffenvoorraad dan de Hummer. Waar of niet waar, de dilemma’s blijven. Hoe moeten de mechanismen werken om de economie op de lange termijn soepel te houden? Hoe en in hoeverre zijn, worden, blijven onze welvaart en welzijn echt duurzaam, krijgen ze continuïteit?
Als technologiebranches werden we in 2005 geconfronteerd met nieuwe wetgeving. Elk bedrijf dat een elektrisch of elektronisch product in de markt brengt is sinds die tijd verplicht te regelen dat elk verkocht product als het wordt afgedankt wordt opgehaald en wordt verwerkt tot herbruikbare grondstoffen. Om die verplichting snel en betaalbaar te kunnen invullen is toen met de overheid afgesproken dat de bedrijven dat gezamenlijk mogen regelen, dat niet ieder bedrijf afzonderlijk bij de overheid hoeft aan te tonen hoe hij het heeft geregeld.
En wat blijkt nu, bijna tien jaar later, het systeem van gezamenlijk inzamelen en laten verwerken, zoals FHI dat heeft geregeld voor haar leden via de stichting RTA, Recycling Technologische Apparatuur, dat systeem kost steeds minder geld en levert steeds meer op aan restwaarde. Het streven naar nulkosten, de doelstelling van meet af, komt voortdurend dichterbij.
Hoe kan dat? Er moet toch van alles voor gebeuren, dat kost toch geld? Kijk dat is nou economie. Kosten gaan voor de baat en als de baat gelijk of meer wordt dan de kost, dan wordt het saldo nul of zelfs plus. We hebben er aan moeten wennen. Aanpassing kost altijd tijd. En waar het vooral om gaat is de balans tussen uit de hand lopende kosten en het indammen van de verleiding tot het maken van woekerwinsten. Die twee liggen vaak ook nog in elkaars verlengde. Als alles moet worden afgedwongen werkt het niet en alles aan de invisible hand van het marktmechanisme overlaten is net zo illusoir. Zouden onze recyclingsystemen perfect werken, dan nog voorkomen ze niet dat de grondstoffen op raken. Het duurt alleen wat langer. Wat werkelijk het probleem oplost, is het regelmatig overgaan op andere grondstoffen, anders met producten om gaan. Hoe precies, dat weet echt niemand. Wie zegt dat hij het weet, vertrouw hem of haar niet….
Wat ik altijd zo’n prachtige uitdrukking vind, ‘welbegrepen eigenbelang’. Dat impliceert dat je ietsje verder kijkt dan je neus lang is, dan het saldo op je bankrekening van morgen. Het gekke is dat je daarbij helemaal niet zo heel ver blijkt te hoeven kijken. De geschiedenis leert dat het ook fout gaat als de mensheid denkt alles te kunnen en moeten regelen, de hele geschiedenis te moeten beïnvloeden. De grote ideeën van socialisme, communisme, de Verlichting, ze falen allemaal en toch draait de aarde door, sterker, doemscenario’s blijken niet uit te komen, ja, nog sterker, de aarde blijkt steeds meer mensen een goed bestaan te kunnen bieden.
Natuurlijk gaat er nog steeds heel veel gruwelijk mis, maar het zelfregulerend vermogen van de schepping is groot, zeker zolang mensen het op kunnen brengen zich enigszins verantwoord te gedragen. Gewoon iedereen op zijn eigen plekje, elk bedrijf in zijn eigen domein, in gezond evenwicht tussen geld verdienen en continuïteit. Niet persé winstmaximalisatie, niet speculeren, niet groeien om het groeien, maar ook niet doen alsof jij degene bent die de wereld gaat redden. Is het u ook opgevallen dat bedrijven die duurzaamheid al te nadrukkelijk in hun marketingstrategie als uithangbord gebruiken vroeg of laat gierend door de mand vallen?
