Column & Opinie

Shift Happens

Het is een YouTube-filmpje van een minuut of zes. Is het de ondergang van het Avondland? Het is typisch Yankee-stuff: all or nothing, extremiteit. Cowboys zijn winners of losers, een middenweg bestaat niet. Amerika maakt de dienst uit in de wereld en er is niets anders van belang dan Our Nation. Of de hele wereld…

Het is een YouTube-filmpje van een minuut of zes. Is het de ondergang van het Avondland? Het is typisch Yankee-stuff: all or nothing, extremiteit. Cowboys zijn winners of losers, een middenweg bestaat niet. Amerika maakt de dienst uit in de wereld en er is niets anders van belang dan Our Nation. Of de hele wereld spant samen tegen de VS die dreigen volledig ten onder te gaan.
Het filmpje gaat vooral over de enorme groei in China en India ten opzichte van Noord-Amerika. Het schetst een beangstigend beeld voor de Amerikaan. De veranderingen gaan steeds sneller. Mensen blijven korter in één baan, de helft van alle Amerikanen korter dan vijf jaar. Banen veranderen voortdurend van aard en inhoud. De baan van degene die vandaag worden opgeleid, bestaat op dit moment nog niet. In de baan die hij krijgt wordt straks technologie gebruikt die nu nog moet worden uitgevonden. De problemen de hij straks met die technologie te lijf moet, kennen we op dit moment nog niet.
En welk land kennen we als het rijkste land ter wereld, met het grootste leger, als zakelijk en financieel centrum van de wereld, met het beste onderwijssysteem, als wereldcentrum van uitvindingen en innovatie, met een valuta die de wereldstandaard zet, met de hoogste levensstandaard? Elke Amerikaan is geneigd hard ‘the US of A’ te roepen. Maar het gaat over Engeland in 1900! Vervolgens laten de makers van Shift Happens zien hoe de VS, net als het moederland na 1900 aan het afglijden is naar een positie in de wereld die in geen enkel opzicht leidend is. Exponentiële groei in allerlei opzichten als uitvloeisel van de voortrazende informatiemaatschappij, waar dat toe leidt, die vraag blijft onbeantwoord.
Enigszins kunnen wij, Europeanen ons wentelen in de weelde van de gedachte dat Europa in veel opzichten de leidende rol heeft overgenomen. Maar Europa bestaat net zo min als België en tegen de extreem grote getallen van India en China kan ook Europa niet op.
Toch lijkt het Europa-paradigma voor de korte en middenlange termijn de bovendrijvende doctrine te worden. De tijd van de grote machtsblokken, Rusland en Amerika is nu echt voorbij. Niemand wil dat weer een vergelijkbaar blok het vacuüm vult. De tijd is aan een collectief dat intern voldoende economisch en cultureel functioneert, maar extern verdeeld opereert, tot op zekere hoogte uit elkaar te spelen is.
Het is dezelfde shift die happens in de economie van bedrijven en branches. De tijd van dominantie van een paar groten is voorlopig voorbij. Grote bedrijven worden preventief opgesplitst of verliezen de slag en worden daardoor vanzelf klein of gaan ten onder. Maar wat wordt daar het nieuwe paradigma? Wie gaat bijvoorbeeld de economisch technologische agenda bepalen voor Nederland? De zes ‘captains of industry’, die samen tachtig procent van de werkende bevolking van Nederland onder zich hadden, hoeft niemand meer als zodanig te raadplegen: ze bestaan niet meer. Paradigma shifts zijn boeiend om mee te maken. Niemand die er midden in zit weet precies hoe het uitpakt, ook de beste profetische goeroe niet, misschien juist hij niet.
We gaan het wel proberen binnenkort. Tijdens het Federatiecongres van FHI op 27 november komt het onderwerp op tafel. De technologiebranches zitten immers als spinnen in het web. In dat netwerk zijn we al langer gewend dat er geen grote bedrijven dominant kunnen zijn. We maken ook al enige tijd mee hoe bedrijven die dachten groot en bepalend te zijn, worstelen met de problematiek die het filmpje weergeeft. Het is de kunst van het downscalen die niet te maken hoeft te hebben met stilstand die achteruitgang betekent. Het hoeft zelfs niet te maken te hebben met ‘de economie van het genoeg’. Groei door schaalverkleining is een mooi paradigma.

Drs. J.C. Groeneveld
FHI, federatie van technologiebranches