Column & Opinie Kees Groeneveld

Over Kees Groeneveld

Onafhankelijk expert technologie, marketing en maatschappij.

Robotangst

Paleistuinthee; robotangst is bijna net zo'n mooi woord. De klankassociatie deed me zoeken naar een inhoudelijk verband. Het eerste woord komt van een bezoek aan Paleis Soestdijk. Het tweede uit een gesprek met twee robotleveranciers en PvdA Kamerlid Astrid Oosenbrug. Dat ik er zelf bij was is een verband, maar niet inhoudelijk. Dat het allebei relicten zijn van het begin van de twintigste eeuw is al iets meer.

Robocop verscheen in 1987 en kreeg zijn remake in 2014. Maar het begon al met Modern Times, de Charlie Chaplin film. ‘De technologie wordt de mens de baas’, is een terugkerend thema. Misschien terecht, maar toch ook niet.

Twee dreigingen lopen door elkaar. Het is de angst dat de menselijke arbeid niet meer nodig is. ING kondigt aan dat er 7000 banen verdwijnen vanwege de digitalisering. En ja, we gooien digitalisering en robots tegenwoordig in één mandje. De tweede dreiging komt voort uit onze behoefte controle, sturing, te hebben over ons leven. En dat is het weer eens ontzettend paradoxaal. De digitalisering, robotisering vergoot onze controle mogelijkheden enorm. Maar tegelijk zo enorm, dat we de controle over onze eigen controle dreigen te verliezen. Dat is pas eng…..

Binnen het thema ‘banenverlies door robotisering en digitalisering’ komen dezelfde redeneringen en ervaringen al ruim een eeuw lang voorbij. ‘Het levert ook nieuwe banen op’, ‘het maakt het werk dat overblijft interessanter’, ‘we krijgen meer tijd voor onbetaald werk en maatschappelijke taken’, ‘het helpt om onze welvaart op peil te houden bij een teruglopende bevolking’. Belangrijkste argument hiertegen is toch waarschijnlijk vooral het ‘frictie’ argument. Ingrijpende veranderingen waar mensen mee zijn gemoeid kosten tijd, vragen om timing, wil je voorkomen dat er brokken worden gemaakt. Maar ja, tegelijk geldt ook dat innovatie, vernieuwing nodig is en bijna nooit vanzelf tot stand komt; door weerstanden heen moet breken.

Maar die controlebehoefte hè. Die lijkt zich met elke nieuwe stap in de technologische ontwikkeling dieper in te graven in onze cultuur. Neem nou the Internet of Things. We accepteren steeds minder dat we ‘wat dan ook’ in onze omgeving niet meer kunnen sturen met onze smartphone. ‘Even appen’ en je maaltijd staat op tafel, je hebt weer een leuke date, jouw mening gaat de hele wereld over, je creëert jouw eigen hype, je weet hoeveel calorieën je vandaag nog moet verbranden om er morgen goed uit te zien.

Maar tegelijk, iedereen weet alles van mij en kan met die kennis doen wat hij of zij wil. Het lijkt de vroegere dorpsgemeenschap wel, waar iedereen alles wist van iedereen.

En ook, toch, onze wereld wordt er steeds veiliger op. Ongelukken worden voorkomen, kun je van tevoren zien aankomen. Mogelijke ziektes kun je voor zijn en gericht bestrijden .

Probleem is dat we elkaar en onszelf niet vertrouwen. Het is niet de robot die ons angst inboezemt. We zijn bang van onszelf. Dat is misschien wel terecht, maar zeker niet nieuw. En de mensheid leeft er mee, moet en kan er mee leven. ‘Onderzoekt alles en behoudt het goede’ schreef de apostel Paulus. Een wijsheid voor alle mensen. Gebruik je gezonde boerenverstand en leer accepteren dat we als mensen niet alles in de hand hebben, maar dat het desondanks goed met ons gaat.

Rampen en oorlogen kunnen we niet uitbannen, maar verantwoord omgaan met onze privé drones kunnen we allemaal. Onze hoogbejaarde ouders en grootouders bijstaan, die alle digitalisering niet meer kunnen bijhouden, kan voor iedereen die dat doet een genot zijn. Net zo goed kun je eindeloos plezier beleven aan jonge mensen die onmetelijk creatief omgaan met nieuwe mogelijkheden, op ontdekkingsreis gaan, nieuwe werelden openen. De reis van Columbus was ook vol gevaar…