Column & Opinie

Praatjes vullen geen gaatjes

Economie is een sociale wetenschap. Maar het gaat wel over geld en over cijfers. Dat is soms een moeilijke contradictie. Kort geleden probeerde onze minister president, Mark Rutte de economische cijfers te beïnvloeden door een beroep te doen op ons allen om meer te gaan uitgeven. Wat later deed Minister van Economische Zaken Henk Kamp daar nog een schepje bovenop. Het gebeurde tijdens een AO, een Algemeen Overleg in de Tweede Kamer, over het bedrijfslevenbeleid. De Minister werd bijna emotioneel en dat zijn we van Kamp niet gewend.

Wat was er aan de hand? Een aantal Kamerleden, waaronder Kees Verhoeven van D’66, Carola Schouten van de Christen Unie, Agnes Mulder van het CDA, maar ook Jan Vos van coalitiepartner PvdA, bevroegen de Minister op zijn visie hoe ons land uit de crisis zou moeten komen, omdat de nood toch wel hoog begint te worden. Kamp schoot uit zijn slof en verweet de Kamerleden dat zij met hun spreken over crisis en hoge nood zelf oorzaak zijn van de slechte cijfers in de economie. Hij nam het zo hoog op, dat het vervolg van zijn betoog, waarin hij een aantal concrete vragen moest beantwoorden, behoorlijk warrig werd, wat we ook niet gewend zijn van deze Minister.

Economie is een sociale wetenschap. Beleggers en beurshandelaren vertonen vaak lemmingengedrag, rennen als een kudde buffels met elkaar iedere keer dezelfde kant op en vaak richting afgrond. Maar betekent dat nou dat als we allemaal maar positief denken en TJAKKA! roepen het dan vanzelf beter gaat? Ik moest toen bij dat Kamerdebat denken aan het verhaal van The Great Gatsby, de film die recent weer opnieuw is opgenomen. Het verhaal speelt in de jaren dertig in de VS en is eigenlijk het klassieke verhaal van ‘dansen op de vulkaan’; het orkestje dat driftig doorspeelt op de zinkende Titanic; Koning Belsassar die een fantastisch feestmaal aanricht terwijl de vijand op het punt staat zijn wereldrijk onder de voet te lopen. Door problemen te ontkennen of te negeren lossen we ze niet op. Praatjes vullen geen gaatjes.

Maar toch, economie is een sociale wetenschap. Sociaal gedrag van mensen, individueel en in interactie met elkaar, is wat de economie maakt en breekt. Doemdenken kan wel degelijk verlammend werken. Als dat waar is, en ik denk dat het zo is, dan hoeft het omgekeerde nog niet waar te zijn, dat als we allemaal positief gaan denken het wel goed komt. Er moet meer gebeuren en dan nog…

Ok dus, positief denken is goed. Maar vervolgens is een eeuwenoud adagium, ‘de hand aan de ploeg slaan’, aan het werk, met inzet en verstand, voeten in de klei en de blik vooruit. En dan het derde, vertrouwen en volhouden, toch weer twee sociale, emotionele noties.

We hebben veel perspectief en er liggen mooie kansen, zeker in de technologie. Op deze plaats schrijf ik er regelmatig over en ik wil er nu weer een paar noemen: de supergel van professor Alan Rowan, het nieuwe nanolithografie researchinstituut van professor Albert Polman met ASML en de organ-on- a- chip ontwikkelingen van Anja van der Stolpe van Philips Research cum suis. Ik heb hier niet de ruimte om die drie voorbeelden helemaal uit te werken, maar het zijn drie voorbeelden van excellent, veelbelovend Blue Sky research in Nederland, onderzoek dat gedaan wordt in het vertrouwen dat er economische waarde uit voortkomt. Dat vertrouwen moet er zijn. “Innovatie kun je niet op bestelling kopen” zei Albert Polman tegen Het Financieele Dagblad. “Waarschijnlijk komt er niet uit ons onderzoek wat ASML verwacht, maar reken maar dat er onderweg veel innovaties uit komen waar we nu nog geen idee hebben”. Daar is geld voor nodig, harde pegels en daar moet voor gesappeld worden. Als we het geld gebruiken voor onderzoek, dan kunnen we het niet tegelijk besteden aan feesten en partijen. Praatjes vullen geen gaatjes. Het heeft geen enkele zin de economische gang van zaken mooier voor te stellen dan die is en dan maar hopen dat als iedereen weer gaat feesten en geld uitgeven het dan wel goed komt. Maar wel geld uitgeven aan onderzoekswerk en vertrouwen dat je daarmee nieuwe ontwikkelingen op gang krijgt. In de markt van technologie en wetenschap is dit goed uit te leggen. Als de politici die de praatjes maken voor het grote publiek dat nu ook doen en durven, ook als het lijkt het in te gaan tegen het sentiment van ‘de kiezer’, kijk, dan komen we ergens.