Column & Opinie Kees Groeneveld

Over Kees Groeneveld

Onafhankelijk expert technologie, marketing en maatschappij.

Het is het milieu, stupid!

Behalve een omhooggevallen bejaarde Amerikaan in een groot wit huis, is iedereen er wel van overtuigd dat het belangrijk is zorgvuldig om te gaan met de schepping. We weten ook allemaal wel dat in alles wat bestaat sprake is van kwetsbare kringloopsystemen. Toen we als mensen nog konden leven van het verzamelen van groenten en fruit, toen was dat niet zo'n probleem.

Maar in ons mensen is een drang geschapen om ons voort te planten, de aarde te ontwikkelen. Nu we met zo velen zijn en onze wetenschap en technologie zich zo heeft ontwikkeld, nu merken we hoe complex het is geworden. We zijn gaan ingrijpen op de kwetsbare kringloopsystemen, vaak zonder dat we het door hadden. Hoogmoedig als we zijn geworden door alles wat we denken onder controle te hebben, proberen we nu zelf alle systemen te controleren, te besturen. En dan merken we dat overal allerlei wallen de schepen keren. ‘De wet van behoud van ellende’ noemde mijn hoogleraar fysische geografie, professor Zonneveld, dit al eind zeventiger jaren van de vorige eeuw. Als mens alles onder controle krijgen, is en blijft een illusie. Er zijn gelukkig hogere machten dan wij mensen, die zorgen voor continuïteit.

Dat ontslaat ons natuurlijk niet van onze individuele verantwoordelijkheid. Alleen al als we onzorgvuldig omgaan met onze faecaliën, dan wordt ons hele gezin ziek. Op die schaal kunnen we controleren. Maar dat die reststoffen bijdragen aan de groei van sla en aardappelen, dat is bepaald niet aan onszelf te danken.

Waarom dit hele verhaal?

Onze overheden willen graag, en terecht, hun rol spelen in het aanwijzen en invullen van onze individuele en gezamenlijke verantwoordelijkheid als bedrijven in de kringloop. Daarom is sinds 2005 wettelijk geregeld dat alle technologische apparatuur die wordt afgedankt, gecontroleerd wordt ingezameld en verwerkt tot zoveel mogelijk herbruikbare grondstoffen. Daar zit een probleem. We leven niet in een geleide economie zoals de Sovjet Unie. En dat was ook al geen methode om alles onder controle te krijgen.

Nu heeft onze overheid bedacht dat de producerende en importerende bedrijven verantwoordelijk zijn dat elk jaar minstens 65% van alles wat zij op de markt brengen ook wordt gerecycled, danwel verantwoord wordt hergebruikt. Maar… de producenten hebben geen bevoegdheid om hun afnemers te verplichten 65% van wat ze kopen terug te brengen, laat staan te sanctioneren dat die klanten hun afdankers ergens te gelde maken waar de producent er geen zicht op heeft.

Standaardreactie van overheden in zo’n situatie van onmacht is het creëren van een enorme bureaucratie. Dan is de minister in elk geval ‘gedekt’. Het ligt niet aan hem of haar.

Ziedaar waar wij, de door FHI opgerichte stichting RTA, recycling Technologische apparatuur mee bezig zijn. Opgericht heel simpel rechtoerechtaan als bedrijvencollectief om de verplichting om afgedankte apparatuur die afnemers kwijt moeten in te zamelen en via een betrouwbare verwerker, kosteneffectief en verantwoord te verwerken. Vanwege het waanidee van controleerbaarheid op theoretische doelpercentages, dreigden we het drijfzand van de bureaucratie in te worden geduwd en getrokken, samen met de collectieven voor consumentenelektronica.

Aan de rand van dat moeras staan we nu. En het dilemma was, de druk negeren, met het risico dat buiten ons om alles toch koppie onder gaat. Of, proberen de hele opduwende menigte van ambtenaren, politici en belanghebbenden te overtuigen dat niet alleen het badwater, maar ook het kind niet meer terug te vinden zou zijn bij dergelijke voortgang.

Als een soort Robin Hood hebben we gekozen voor het laatste. En wonder boven wonder, er lijkt inzicht door te breken.

Maar het gevoel blijft, waar zijn we nou helemaal mee bezig? Als bedrijven wegen vinden om apparatuur goed en verantwoord her te gebruiken dan zou dat gefrustreerd kunnen worden door het streven de doelstelling van inzamelpercentages te halen. Gaat het nou om het milieu of om het controlemechanisme? En waar leren we dat je verantwoordelijkheid neerlegt bij degene die geen bevoegdheid geen sanctiemiddelen, zelfs geen uitvoeringsmiddelen heeft? Niet in het bedrijfsleven. Het kunnen alleen de gebruikers zijn, onze klanten. En daar kan de overheid bij helpen. Een producent, leverancier is nooit in de positie dat hij zijn klant kan dwingen, gelukkig niet.

Bedrijven die nog niet aan hun wettelijke verplichting voldoen of niet weten of zij een dergelijke verplichting hebben, kunnen zich melden bij RTA, www.stichtingrta.nl .