Column & Opinie

Geen technologie zonder subsidie?

Het nieuwe kabinet wil zich profileren. Hand op de knip, weg met subsidies. Alle aardgasbaten naar het financieringstekort. Inderdaad hebben subsidies de neiging verslavend te werken. In de technologie en bij het innovatiebeleid lijkt het er af en toe op dat sommige organisaties alleen bestaan dankzij het innen van belasting en opnieuw verdelen van dat geld. Helaas gaat er in dat traject veel geld verloren zonder toegevoegde waarde te creëren.

Maar toch. Er is wel iets gebeurd in de afgelopen jaren. Een paradigmashift in natuurwetenschappelijk onderzoek tekent zich af. Nog geen tien jaar geleden deed profesoor Teunis Klapwijk, natuurkundehoogleraar in Delft, zijn beklag over de richting van het onderzoek in Nederland. De achterstand van Nederland en Europa op de Verenigde Staten werd volgens hem niet veroorzaakt door de grote focus op fundamenteel onderzoek ten koste van toegepaste research. Nee, hij luidde de noodklok over het feit dat het onderzoek hier te veel gericht was op theorie en te weinig op het experiment. Experimenteel onderzoek, hoe fundamenteel het ook is, levert veel sneller spin off voor de industrie dan theoretisch onderzoek, hoe dicht die theorie ook bij de markt wordt ontwikkeld. Kamerlingh Onnes, die op industriële wijze het absolute koude nulpunt wist te bereiken, is een ultiem voorbeeld.
Veel onderzoek dat de laatste jaren is gefinancierd uit de opbrengst van ons aardgas, betreft experimenteel onderzoek. Het sleutelgebiedenbeleid van het eerste Innovatieplatform, onder het voorlaatste kabinet Balkenende, overigens met CDA en VVD, heeft dat effect gehad. Natuurlijk heeft de voortzetting zonder al te veel nieuwe visieontwikkeling daarna geleid tot verslaving aan subsidie. De lobby rond de kenniswerkersregeling en de uitwassen binnen Point-One zijn daar voorbeelden van.
Niettemin, het paradigma is geshift. Het spoor van experimenteel onderzoek is weer gevonden. De vier nieuwe nanolabs staan er nu en zijn operationeel. Mooi voorbeeld is en blijft natuurlijk ook het DevLab, de R&D-coöperatie van twaalf MKB-bedrijven uit onze branche. Prachtig om te zien dat afgelopen eenentwintigste oktober Caspar Bolsman promoveerde op zijn onderzoek naar de kunstmatige microvlinder, gedaan met behulp van de Casimir-subsidie die DevLab vijf jaar geleden kreeg via het CDA/VVD Innovatieplatform! Vooral fraai om mee te maken hoe de subsidie die DevLab heeft gekregen ertoe heeft geleid dat een groot aantal academische vakgroepen nu hun onderzoeksprogramma’s en dus ook hun onderwijs afstemmen op wat de bedrijven in DevLab aandragen, experimenteel.
Oké, het ziet er dus naar uit dat er minder volle subsidiepotten beschikbaar zullen zijn komende jaren. Dat hoeft helemaal niet rampzalig te zijn voor de technologieontwikkeling. Mits we niet doorschieten. Het belangrijkste instrument om gericht industriebeleid te voeren is het wetenschapsbudget. Dat was de conclusie van een rondetafelgesprek waaraan ik samen met een aantal deskundigen en de vaste commissie economische zaken en innovatie van de Tweede Kamer mocht deelnemen. Dáár moeten we dus niet doorschieten. Als je het recente boek ‘IJsland ontploft’ van Jan Gerritsen leest, dan herken je het gevaar. Het was de geest van Milton Friedman, Margaret Thatcher en Ronald Reagan, het ultrakapitalisme, dat leidde tot de zeepbel waar Icesave het icoon van werd. Eerder vertoond natuurlijk, in 2001 met World Online en Newconomy, met de Trans-Siberische spoorlijn in de dertiger jaren van de vorige eeuw en noem maar op geschiedeniskenner.

Duitsland en China doen het op dit ogenblijk heel wat beter dan de Angelsaksische wereld. Meer succes dus voor de wat meer geleide economieën. Is toch zeker niet een argument voor meer staatsinvloed. Zeker ons land moet het hebben van openheid en ondernemersgeest. Niettemin, een evenwicht is belangrijk. De marges zijn smal heet het in cliché-termen. Vanwege die smalle marges is het belangrijk de kleine kanaaltjes open te houden. En daar dreigt het in onze poldereconomie vaak mis te gaan. Als die kleine slootjes dichtslibben, dan is er geen doorstroming meer. Loopt het ene deel over en komt de andere kant droog te staan.
Heel goed dus om alles weer even op te schudden bij het aantreden van een nieuw kabinet. Maar denk niet dat alles door blijft gaan zonder te investeren.