Column & Opinie

Europa-totaal

Als je meer dan vijfentwintig jaar lang elke zomer door Europa reist, dan ben je langzamerhand toe aan je tweede ronde. Dit jaar deden we voor de tweede keer Noord-Spanje. Op herhaling na twaalf jaar, net als vorig jaar Schotland. En zeker binnen een aantal jaren weer de Baltische staten waar we vijf jaar geleden waren.

Neem nooit precies dezelfde route. Het kan niet eens in ons Europa. Panta Rhei, alles verandert, juist in Europa, ook na Geert Mak en vooral de wegen, infrastructuur. Dit jaar deden we het meest westelijke puntje van het Europese vasteland, Galicië. Bekend van Santiago de Compostella. Bij mij in mijn jonge jaren bekend geworden door de allereerste ‘gastarbeiders’, die bij ons in het dorp onder de rook van Rotterdam op de scheepwerven kwamen werken.
We zijn niet meer zo erg voor één Europa. Op je tweede rondje zie je een beetje waarom. Alle snelwegen zien er overal hetzelfde uit. En dat doet Europa, overal snelwegen financieren. Maar niettemin, we leven in een tijdperk van E-totaal en danken er ons economisch overwicht in de wereld aan. Het tijdperk van de elektronificatie gaat gepaard met die van europeanisering. Dat zie je zelfs in Galicië, in het noordpuntje van Schotland of in Estland, nog niet in de Oekraïne.
Een gemiddelde Galiciër heeft nog steeds minder te verteren dan een Fries. Maar hij kan gaan waar hij wil. De jongeman die ik vlak voor de vakantie tegenkwam in Eindhoven tijdens de Point-One/FHI matchmaking bijeenkomst voor Europese projecten voor embedded software en programmeerbare logica, dat was er zo een. Maakt zelf carrière in de software in Barcelona. Zijn familie runt een hotelletje in Galicië op de route van de Camino de Santiago. Samen met een Frans bedrijf kan hij in Eindhoven op onze bijeenkomst zaken doen met een Engelsman die in Antwerpen woont en vloeiend Nederlands spreekt. Europa-totaal is zo verschrikkelijk één in verscheidenheid.
Toch maakt die totalitaire eenheid een beetje weemoedig. Veertig jaar geleden ervoer ik mijn eerste reis naar Zuid-Frankrijk als een reis naar een andere wereld. Of ligt het misschien toch aan mijzelf? Inmiddels heb ik in vrijwel elk Europees land historische resten van Kelten gezien. De Romeinen woonden ooit in Schotland. De Moren leefden in de Pyreneeën en de Alpen. Om nog maar te zwijgen van de reikwijdte van Calvijn.
Europa is al meer dan duizend jaar één totaal. Dat we elkaar in de loop van de geschiedenis regelmatig de hersens insloegen had alles te maken met de handel en het monopoliseren van handelsstromen. Duitsland ligt nauwelijks aan zee, dat zette dat land op achterstand, maakte het tot een kat in het nauw. Hoe belangrijk is het dat we ons dat realiseren in een periode waar nog steeds de ‘e’ van elektro de dominante factor is in de economie. Die ‘e’ van elektro heeft alles te maken met een andere ‘e’, die van energie en het gevecht om de bronnen. De ‘e’ van elektro heeft ook alles te maken met de ‘e’ van educatie via communicatie en informatie.

Dat zijn elementen die Europa met haar gemeenschappelijke historie nu zo snel tot één totaal maken. Je ziet het in Galicië. Elke berg die wind vangt wordt een potentiële plek voor windmolens. In elk afgelegen dorp is internet, zij het dat de wifi-hubs nog schaars zijn. O zeker, Nederland loopt behoorlijk voorop, met ons aardgas en met de slappe grond waar we alle kabels en leidingen goedkoop in kunnen aanleggen. Maar landen als Spanje en Schotland hebben geleerd hoe ze met hun banken geld kunnen maken. Ook dat is Europa-totaal. Real Madrid en Manchester City kopen elke voetballer die ze willen. Of zijn dat nog steeds de twee Europese landen waar het verschil tussen arm en rijk het grootst is? Zou de Oostenrijkse Jack van Gelder trouwens ook zoveel meer verdienen als de premier van dat land?

Drs. J.C. Groeneveld