Column & Opinie

Europa, Europa

"Als de Britse premier Cameron uit de EU wil en de Trans-Atlantische relaties wil versterken, dan moet hij dat vooral doen. Want dat zal de Nederlandse gatekeeper functie voor Europa nog verder versterken". Het is een prachtig citaat van een uit India afkomstige hoogleraar aan de IESE business school in Barcelona, Pankaj Ghemawat. Stond recent in het Financieele Dagblad, in een interview met hem in een serie naar aanleiding van de Europese verkiezingen.

‘Europa, Europa’ is de titel van ten minste twee boeken en een film. Opvallend genoeg hebben die alle drie te maken met oorlog in Europa. Het boek van de Geert Buelens gaat over de Grote Oorlog, zoals de hele wereld buiten Nederland de Eerste Wereldoorlog noemt. Nu honderd jaar geleden was het een keerpunt in de culturele en technologische ontwikkeling in Europa en daarmee van de wereld.
Het tweede boek dat Europa, Europa heet, is dat van W.L., ‘Boebie’, Brugsma, die na zijn tijd in een concentratiekamp, na WO II, hunkert naar een krachtig Europa, zonder Amerikanen en Russen. De derde titel ‘Europa, Europa’ is van een film, gemaakt in 1990 door de Poolse cineast Agniezka Holland, what’s in a name! De film volgt de autobiografie van een Duits-Joodse jongen die de oorlog overleeft door zich beurtelings voor te doen als overtuigd communist, als hij naar de Sovjet Unie is gevlucht en dan weer als Arische Germaan, wanneer hij door Duitsers wordt ‘bevrijd’.

Europa is een continent van oorlog en onrust. Na de Balkanoorlog was er de Griekenland-crisis en vervolgens is er strijd in de Oekraïne. Wat is dat toch? Blijkbaar is dit deel van de wereld zo aantrekkelijk dat er om gevochten wordt, strijd om wordt geleverd. De geopolitieke en economisch-maatschappelijke betekenis van met name de ‘Blue Banana’ is nauwelijks te overschatten. Wat ook wel de ‘Bluemerang’ wordt genoemd is het gebied van West Ierland, Belfast en Dublin, via Liverpool/ Manchester, Birmingham, London, Randstad, Antwerpen, Brussel, Eindhoven, Arnhem/Nijmegen via het Ruhrgebied, Keulen/Aken, Luxemburg, Straatsburg, Frankfurt, Stuttgart, Neurenberg, München, dwars door Zwitserland naar Milaan, Turijn, Genua. Het is een relatief beperkte strook, enorm dichtbevolkt, meer dan honderd miljoen mensen wonen er, economisch en maatschappelijk het hoogst ontwikkeld van de hele wereld. Het is ook een waterscheiding tussen Oost en West, tegelijk de ‘backbone’ van Europa.

Op een cruciaal punt in die gespannen boog ligt ons landje, de Gateway to Europe, zitten wij en organiseren wij onze beurs ‘World of Technology & Science’!

Recent werd in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden een tentoonstelling geopend over wat NRC Handelsblad noemde ‘het gat in de Nederlandse geschiedenis’, de periode van 400 tot 700 na Christus, na de val van het Romeinse rijk. We hebben allemaal op school geleerd van ‘donkere middeleeuwen’ en een tijd van wanorde en grote volksverhuizingen met Friezen, Franken en Saksen die weer min of meer als wilden gingen leven. Maar de titel van de tentoonstelling is ‘Gouden Middeleeuwen’. Wat blijkt namelijk uit recente opgravingen en archeologische analyses, het was een tijd van rust, welvaart en relatieve voorspoed. Uit gevonden sporen van specerijen en dergelijke blijkt dat er toen al handel werd gedreven met verre landen in Azië. Het grote verschil met de Romeinse periode was dat er geen centraal geleid bestuurlijk gezag was met bijbehorende communicatielijnen.

Pankaj Ghemawat, die ik eerder citeerde, waarschuwt in zijn interview voor een terugval in globalisering. Separatisme zou de wereldeconomie kunnen schaden, stelt hij. In gebieden met veel analfabetisme, zoals het overbevolkte India, waar hij vandaan komt, zal dat zeker opgaan. Maar in het Europa, dat zo veel oorlogen heeft uitgevochten onder etnisch-ideologische vlaggen, zouden kleinschalige bestuursstructuren weleens de sleutel kunnen zijn naar rust, vrede, welvaart en technologische doorontwikkeling. Misschien is Zwitserland het meest sprekende voorbeeld, niet eens lid van de EU, intern enorm decentraal bestuurd, schatrijk en welvarend zonder noemenswaarde bodemschatten. Maar ook België, waar zelfs het bestaan van wordt betwijfeld, is illustratief.

We leven in een tijd waarin we heel erg geloven in ‘netwerken’, autonome netwerken vooral. De draadloze sensornetwerken en the Internet of Things via de Cloud, het neemt allemaal een grote vlucht. Zo kan Europa zijn, een superpower in de vorm van een autonoom netwerk zonder hiërarchische topdown structuur. Het is voor een laagontwikkelde maatschappij moeilijk te vatten, het ‘volk’ wil krachtige leiders. In een hoogontwikkelde cultuur, waarbinnen technologieontwikkeling de hele wereld dient, is het netwerkmodel om te koesteren. Desnoods zullen we elkaar daarin opvoeden.