Column & Opinie

De kracht van de mierenhoop

We hadden het over China en Europa, over geopolitiek en superpowers. Het was in het kader van een discussie over de wereldmarkt voor grondstoffen. Europa moet, net als de Verenigde Staten, China, India en Rusland, een krachtig supranationaal beleid gaan voeren om haar toekomstige behoefte aan grondstoffen zeker te stellen. Dat beweerde Michel Rademaker van The Hague Centre for Strategic Studies, tijdens het symposium van de door FHI opgerichte stichting RTA voor recycling van technologische apparatuur.

Om bang van te worden, zijn plaatjes van de ‘Conflict Minerals Supply Chain’ over de hele wereld en van de opbouw van ‘Military Facilities’ in het gebied van de Indische oceaan. Intussen is Europa nog niet eens in staat om een op wereldschaal beperkt probleem als de Oekraïne adequaat te tackelen. Maar is dat echt zo?

Rond de Europese verkiezingen en de mijlpaal van het honderdste jaar na het begin van de Grote Oorlog, zijn we er weer bij bepaald. Europa is verdeeld. Europa is een mierenhoop. Iedereen loopt kriskras door elkaar, geen structuur in te herkennen. Nee, dan China, een beperkte kudde olifanten, die precies weet waar ze heen wil en bereid is alles plat te stampen.

Maar is die Europese mierenhoop wel zo chaotisch, onberekenbaar en krachteloos? Is een macht als China wel zo massief? “Ga naar de mieren, luiaard, kijk hoe ze werken en word wijs. Hoewel er onder hen geen leider is, geen aanvoerder, geen koning, halen ze in de zomer voedsel binnen, leggen ze in de oogsttijd een voorraad aan”, valt te lezen in het boek Spreuken in de Bijbel. Wie wel eens een mierenhoop goed heeft bekeken komt onder de indruk. Kijk maar eens op YouTube, eerst naar “wat gebeurt er als je gesmolten aluminium in een mierenhoop giet”, hoe wreed kan de mens zijn. Als je daarna “Giant Ant Hill Excavated” bekijkt, dan ervaar je hoe imposant het resultaat van mierenarbeid is. ‘Superorganism’ heet het hier.

Zo werkt Europa dus. Niemand heeft echt de leiding. De onderlinge verbanden zijn complex en ondoorzichtig. Maar het bouwwerk is kunstig, sterk en op haar doel berekend. Na het afkoelen van het vloeibare aluminium, het uitgraven van het gestolde materiaal en het wegspoelen van de aarde blijft er een prachtig kunstwerk van verbanden over, blijkt in het filmpje.

De vergelijking met een vakbeurs dringt zich op. Onze beurs WoTS, World of Technology & Science, wordt, net als voorheen HET Instrument, ook zo’n kunstig gevormd stelsel van verbindingen. Ook heel doelgericht en ook hier geen koning of aanvoerder die dat allemaal bestuurt en beheerst. Natuurlijk, de organisatie regelt van alles. Maar hoe de stands er uit gaan zien, hoe groot de stands worden, wat er op die stands allemaal gebeurt, ja zelfs of er straks wel bezoekers naar de beurs komen, dat hangt af van het gedrag van alle afzonderlijke exposanten individueel en met elkaar als geheel. Dat is een kracht die niet te stoppen is, de kracht van de mierenhoop.

De kracht van Europa werkt ook zo uit. Als Poetin iets wil, dan kan hij een Europees land proberen aan te pakken of een deal sluiten met een van de regeringsleiders, maar het zal niet baten. De anderen lopen er gewoon omheen en Europa gaat verder. Een Europees leger om de aanvoerlijnen van grondstoffen te beschermen? Niet echt nodig, overal zitten Europeanen aan de knoppen van de logistieke systemen, ook van de alternatieve als er een paar al dan niet geforceerd uitvallen.

Natuurlijk de Europese mierenaanpak geeft geen honderd procent garantie dat er nooit is mis gaat. Als er een actie plaatsvindt die lijkt op het gieten van gloeiend gesmolten aluminium in de mierenhoop, ja dan gaat er nog veel meer mis. Een extreme calamiteit in de beurshallen kan ook sterker zijn dan het sterkste bottom up proces van exposanten. Maar de gedachte blijft overeind. Waar ieder zijn ding doet in enige conformiteit en commitment aan het geheel, dan staat jouw club altijd sterker dan wanneer iets of iemand van bovenaf bepaalt welke kant we allemaal op moeten omdat hij dat zegt.